กว่าที่ชุมชนบ้านโป่งศรีนคร ตำบลโรงช้าง อำเภอป่าแดด จังหวัดจังหวัดเชียงราย จะยกฐานะให้เป็นชุมชนดีเด่นระดับประเทศ แล้วก็ พล.อำเภอประยุทธ์ จันทร์โอชะ นายกฯ ได้เดินทางมาเป็นประธานในพิธีการเปิดป้าย “ศูนย์การศึกษาหมู่บ้านปราศจากขยะ Zero Waste” ด้วยตัวเอง เมื่อพฤศจิกายน 2559 ย่อมรับรองได้ว่า การจัดการขยะของหมู่บ้านที่นี้ย่อมไม่ธรรมดา

เบื้องหน้าเบื้องหลังการบรรลุเป้าหมาย ชุมชนบ้านโป่งศรีนครเคยล้มเหลว แตกกัน ขาดความเป็นอันหนึ่งอันเดียว คุณภาพชีวิตต่ำจากปัญหาหนี้ และก็การเดิมพัน สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติแปดเปื้อนไปด้วยสารเคมี ไร่เต็มไปด้วยยากำจัดศัตรูพืช จนถึงผักท้องถิ่น หรือสัตว์น้ำท้องถิ่นตามธรรมชาติ อีกทั้งกุ้ง หอย ปู ปลา กบ เขียด เกือบสิ้นพันธุ์

แต่ว่าแล้วการระบาดของโรคไข้เลือดออกกลับสร้างจุดหักเหให้กับชุมชนที่นี้ เมื่อสมาชิกในหมู่บ้านเบือนหน้ามาสามัคคีกันอีกที โดยด้วยกันจัดแจงขยะซึ่งเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของยุงลายที่ฯลฯโคนของโรคระบาด

ตามคำกล่าวจาก กำนันมานพ ชัยบัวคำ ผู้อำนวยการศูนย์ทำความเข้าใจหมู่บ้านปราศจากขยะ Zero Waste บ้านโป่งศรีนคร เมื่อ10 กว่าปีกลายโรคไข้เลือดออกระบาดหนัก คนภายในชุมชนติดเชื้อโรคไข้เลือดออกสูงลำดับต้นๆของจังหวัด เนื่องมาจากมีกองขยะเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย ด้วยความหวาดกลัวตายจากโรค ราษฎรก็เลยเริ่มรวมตัวกันคัดขยะ ไม่นานโรคไข้เลือดออกก็เริ่มลดน้อยลง คนภายในชุมชนก็เลยตาสว่าง ด้วยเหตุว่าได้ได้ผลเสร็จที่เป็นสิ่งที่เป็นรูปธรรมของการคัดขยะเหลือศูนย์

กำนันมานพ ชี้แจงว่า การคัดขยะของชุมชนแบ่งได้เป็น 4 อย่าง อย่างคร่าวๆเป็น นำขยะไปกำจัดโดยเทศบาล รีไซเคิลกลับมาใช้ใหม่ การจัดการขยะอินทรีย์ และก็การคัดขยะอันตราย โดยทุกครอบครัวรู้จักการคัดขยะรวมทั้งดัดแปลงขยะให้มีค่า ได้แก่ ใช้เข่งสานด้วยไผ่มาทำเป็นถังคัดขยะประจำชุมชนที่ทำขึ้นเองจากกลุ่มอาชีพจักรสาน หรือนำเศษอุปกรณ์เหลือกินเหลือใช้จากเศษผ้ามาทำเป็นเปลนอนขาย รวมทั้งดัดแปลงพลาสติกห่อของหวานมาทำไซดักปลาไหล ไซดักกุ้ง

ยิ่งไปกว่านั้น ยังดัดแปลงขยะมาเป็นของของที่ระลึก หรือประดิษฐ์เป็นของใช้ แล้วก็เครื่องเรือนตกแต่งบ้าน ฯลฯ ถือได้ว่าเป็นการสร้างรายได้ให้กับชุมชนและก็ช่วยตกทอดภูมิปัญญาพื้นบ้านอีกด้วย

จุดแปลงอีกประการที่ทำให้คนชุมชนบ้านโป่งศรีนครมีการคัดขยะอย่างเป็นจริงเป็นจังก็คือ การนำขยะอินทรีย์ที่มีเยอะมากไปทำปุ๋ยชีวภาพ โดยในระยะแรกๆมีการสนับสนุนให้ประชาชนปลูกผักสวนครัวรั้วกินได้รอบๆหน้าบ้านตนเอง ถัดมากำเนิดเป็นกระแสบริโภคของกินไม่เป็นอันตรายขึ้น ราษฎรก็เลยเริ่มตื่นตัวจากค่าของผักปราศจากพิษที่ส่งผลดีต่อร่างกาย แล้วก็ยังมีอาชีพเสริมจากการแปรเปลี่ยนรูปอุปกรณ์จากธรรมชาติที่ปราศจากสารเคมีเป็นผลิตภัณฑ์ OTOP อีกด้วย

จากผักสวนครัวรั้วกินได้ เริ่มขยายไปสู่เรือกสวนนา กำเนิดกิจกรรมดีๆตามมาเยอะแยะ จนกระทั่งมองเห็นด้วยกันว่าบ้านโป่งศรีนครควรต้องยกฐานะเป็น “ชุมชนที่ผลิตของกินไม่มีอันตราย” ก็เลยเป็นสิ่งที่ทำให้เกิดโครงงาน “กบคืนท้องนา ปลาคืนทุ่ง กุ้งคืนหนอง” โดยที่นาทุกผืนในชุมชนจะไม่มีการใช้ปุ๋ยเคมีและก็ยากำจัดแมลง เนื่องจากว่าปรารถนาฟื้นคืนชีพ กุ้ง หอย ปู ปลา ที่เคยเป็นอู่ข้าวอู่น้ำให้กลับมาสมบูรณ์บริบูรณ์ เป็นแหล่งความยั่งยืนทางของกินแก่ชุมชน

ปัจจุบันนี้ทั้งยังพืช ผัก หรือสัตว์ในเขตแดนต่างได้รับการรักษาด้วยวิถีธรรมชาติ ฉะนั้นของกินที่สร้างมาจากชุมชนบ้านโป่งศรีนคร ก็เลยเป็น “ของกินชีวภาพ” โดยยึดหลักการพึ่งตนเองใกล้เคียงตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9

การบรรลุผลเล็กๆจากการจัดการขยะ การปลูกผักเลี้ยงสัตว์ด้วยวิถีธรรมชาติไม่ได้มีการใช้สารเคมี ทำให้มีบุคคลแล้วก็หน่วยงานข้างนอกเริ่มเข้ามาศึกษางานในชุมชนเพิ่มมากขึ้นถัดมาก็เลยมีการรวมตัวกันทำท่องเที่ยวโดยชุมชน หรือ “โฮมสเตย์” โดยตอนนี้มี 45 หลังคาเรือน ไว้รอต้อนรับนักเดินทางที่ปรารถนามาสัมผัสวิถีชีวิตชุมชน ท่ามกลางบรรยากาศท้องไร่ท้องทุ่งที่กลมกลืนกับธรรมชาติ

จากวิกฤตขยะก่อให้เกิดการเปลี่ยนรูปสร้างรายได้ เพิ่มเติมกับการปรับสมดุลวิถีชีวิตด้วยการดำเนินรอยตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ด้วยการยึดหลักพึ่งพาตนเอง จากชุมชนที่มีคุณภาพสังคมเสื่อมโทรม แต่ว่าเดี๋ยวนี้บ้านโป่งศรีนครกลับขึ้นชื่อลือชาถึง 3 ด้านเป็นการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่ยึดการบริโภคของกินไม่มีอันตราย การจัดการขยะเหลือศูนย์ รวมทั้งแหล่งศึกษาเล่าเรียนทางธรรมชาติ

ในทุกวันชุมชนบ้านโป่งศรีนครให้การต้อนรับภาควิชาทัศนศึกษาที่เดินทางไกลมาเยี่ยมชมไม่ขาดระยะ รวมทั้งสามารถเก็บ “ค่าเหยียบแผ่นดิน” แผนกละ 4,000 บาท ซึ่งเอามาเพิ่มเติมเงินในกระเป๋าแก่คนทำงานให้ชุมชนและก็หนุนเสริมวิธีการทำกิจกรรมเพื่อสังคม อาทิเช่น ค่าวิทยากร ค่าสถานที่ รวมทั้งค่าใช้จ่ายที่เป็นค่าบำรุงรักษาฐานศึกษา แม้ว่าจะเป็นเงินไม่เท่าไรนัก แม้กระนั้นนับว่าเป็นแรงใจสำหรับคนทำงานเพื่อส่วนกลางถัดไป

การคัดขยะที่ช่วยชีวิตใหม่ให้กับชุมชนบ้านโป่งศรีนครเป็นสังคมสีเขียวนี่เอง ก็เลยเป็นสาเหตุของรางวัลหมู่บ้านปราศจากขยะ (Zero Waste) ดีเด่นระดับประเทศ จากกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม